Nieuws

Maak Nederland klaar voor de toekomst: hervorm de arbeidsmarkt

Dit artikel verscheen op 30 oktober in De Volkskrant.

`We begrijpen het niet', zeggen de grote vakbonden over de voorstellen van minister Donner over het ontslagrecht. CNV-voorzitter Paas en FNV-voorzitter Jongerius betoogden de afgelopen dagen dat de modernisering van de arbeidsmarkt geen enkel doel dient (Forum, 16 en 24 oktober). Ook de PvdA is dit standpunt toegedaan. Modernisering van het ontslagstelsel zal er volgens hen alleen toe leiden dat we te maken krijgen met een andere groep werklozen. Uit de economische literatuur kan inderdaad niet eenduidig worden afgeleid dat de werkgelegenheid zal toenemen door een modernisering van de arbeidsmarkt. De bonden en de PvdA maken zich er echter wel gemakkelijk vanaf door hun betoog daartoe te beperken.

Er zijn namelijk wel degelijk principiële en economische redenen om het ontslagrecht te moderniseren. Voor mij is de belangrijkste reden om de arbeidsmarkt te moderniseren dat nieuwkomers op de arbeidsmarkt (`outsiders') minder rechten hebben dan anderen. Als bijvoorbeeld een bedrijf in de rode cijfers komt worden mensen met een tijdelijk contract er als eerste uitgegooid, zonder dat zij hiervoor enige compensatie krijgen. Ik vraag mij af of dat fair is. Veel jongeren die net van school komen beginnen met tijdelijke contracten. Zij hebben ambitie en zijn bereid zich met een hele hebben en houwen in een nieuwe baan te storten. Waarom zouden zij altijd het onderspit moeten delven, als er ontslagen vallen?

Bovendien kondigen veel bedrijven direct een sollicitatiestop aan, als ze moeten bezuinigen. Dat is chic Nederlands voor: er komt geen nieuwe werknemer meer bij. Hierdoor hebben de nieuwkomers op de arbeidsmarkt geen kans. Dat zou op zich te rechtvaardigen zijn, als alle werknemers binnen het bedrijf beter zouden zijn dan de sollicitanten die zich melden. Iedereen die om zich heen kijkt op zijn werkplek, weet echter dat er op elke afdeling wel iemand is die de sfeer en het werktempo naar beneden haalt. Daarom vraag ik de vakbonden en de PvdA: Is het fair om deze slecht presterende werknemers altijd meer rechten toe te kennen dan de outsiders?

Een modernisering van de arbeidsmarkt zorgt dus voor gelijke rechten en plichten voor alle werknemers, wat de ontplooiingsmogelijkheden voor outsiders aanzienlijk vergroot. Er is echter ook een groot economisch voordeel waarover Paas en Jongerius niet praten in hun artikelen: een toename van de arbeidsproductiviteit.

In de vroege jaren '80 lag de Nederlandse arbeidsproductiviteit 15 procent boven die van de VS, maar inmiddels liggen de VS 10 procent op ons voor, omdat Amerikaanse bedrijven nieuwe technologieën eerder overnemen en bovendien creatiever en innovatiever zijn dan hun Nederlandse evenknieën. Dit komt onder meer doordat Amerikaanse bedrijven eerder reorganiseren. Nederlandse bedrijven reorganiseren door het starre ontslagrecht vaak later. Uiteindelijk kost het echter net zo veel banen als in de VS, terwijl innovatie uitblijft.

Ook missen we nu veel kansen die de globalisering ons biedt: outsiders, zeker als ze net van een opleiding afkomen, brengen de nieuwste technologieën met zich mee en zijn creatiever, energieker en meer gedreven om nieuwe ideeën uit te werken. De Raad van Economische Adviseurs en de OESO brachten deze tekortkoming van de Nederlandse arbeidsmarkt ook al naar voren.

De vakbonden bekijken de arbeidsmarkt vanuit hun positie, vanuit de positie van de oudere werknemers. Als liberaal bekritiseerde ik dat en koos ik de kant van de nieuwkomers op de arbeidsmarkt, omdat ik sta voor gelijke uitgangsposities en dus gelijke rechten. Mijn laatste argument overstijgt deze tweedeling echter: een stijging van de arbeidsproductiviteit is een gedeeld belang van iedereen. Nederland staat immers aan de vooravond van de vergrijzing en daarom moeten we doelbewust sturen op een verhoging van onze inkomsten. Een overgang van een verzorgingsstaat naar een participatiestaat helpt hierbij.

Jong, oud, allochtoon, autochtoon, vrouw, man, iedereen wil dat we de komende decennia goed onderwijs kunnen betalen voor onze kinderen en dat we onze ouderen met het gepaste respect kunnen verzorgen. De huidige starheid op de arbeidsmarkt zorgt ervoor dat Nederland veel inkomsten misloopt, wat er samen met de vergrijzing en de verhoging van de overheidsuitgaven door Bos toe leidt dat dit soort voorzieningen onder druk komen te staan. Er zijn dus grote voordelen aan een modernisering van de arbeidsmarkt, maar die moet je wel durven zien. Daarom vraag ik de PvdA en de bonden de modernisering van de arbeidsmarkt niet langer te blokkeren.

Fatma Koser Kaya is arbeidsjurist en Tweede Kamerlid voor D66

Deel via: