Interview dagblad De Pers 17-11-07

Nieuws

Ik kan ver gaan. Tot het naadje

Aan het begin vraagt ze: Wil je op mijn stoel zitten? Achter mijn computer? Dat is handiger

bij het notities maken. Fatma gaat naar een andere stoel. Daar zit ze net zo goed. En aan het einde, na de opmerking dat niet veel kamerleden hun bureau zouden afstaan aan een bezoeker, zegt ze: Oh, daar had ik helemaal niet bij nagedacht.

Bent u een lief meisje?

Ik ben een aardig mens. Maar ik laat me niet de kaas van het brood eten.

U kunt ook keihard zijn?

Ieder mens heeft verschillende kanten. Ik kan hartstochtelijk ergens voor gaan. Als ik iets zie dat me niet zint, wat niet rechtvaardig is, kan ik heel ver gaan. Tot het naadje.

De werkkamer is aan het einde van het Tweede Kamergangetje waarin D66 woont sinds de laatste verkiezingen. Ze gingen van zes naar drie zetels, dus D66 moest inkrimpen en de SP had meer ruimte nodig. Het is lekker makkelijk, zeggen ze bij D66, want zo zitten ze allemaal vlakbij elkaar.

Hoe zon carrière in de Tweede Kamer begint. Fatma Koşer Kaya heette nog Fatma Kaya, maar ze werd steeds verward met een naamgenoot die werkte bij AbvaKabo FNV. Zelf was ze jurist bij de FNV en lid van D66. Ik heb er een hekel aan om in een hokje te worden gestopt. Dit komt echt uit mijn tenen, hoor je het? D66 geeft als enige partij verantwoordelijkheid aan het individu. Achtergrond, geloof, sekse of kleur maken niet uit. Ik weet nog dat Klaas de Vries laag op de PvdA-lijst kwam voor de Eerste Kamer. Ja, zeiden ze, dat is omdat we een goede man-vrouw-verhouding wilden. Zou bij D66 nooit gebeuren. Positieve discriminatie, daar heb ik niets mee. Op een congres ontmoette ze toenmalig D66-kamerlid Bert Bakker. Hij vond het opvallend dat iemand van de FNV lid was van D66. De meesten waren daar lid van de PvdA. De SP was toen niet hip. GroenLinks vonden ze sympathiek, maar een beetje naïef. Bert Bakker vond dat er iets moest gebeuren. We hielden contact. Hij vroeg of ik eens langs wilde komen. Zou ik niet Kamerlid willen worden? Bij de eerste verkiezing waar ze aan meedeed, kwam Fatma niet in de Tweede Kamer. De tweede keer wel, tussentijds, in september 2004, als opvolger van Francine Giskes. Bert Bakker werd haar mentor. Hij heeft me uitgelegd hoe het werkt in de Kamer. Ik kon altijd bij hem binnenlopen. Ik bel hem nog steeds als ik een vraag heb.

Wanneer er iets gebeurt, is Bert de eerste die belt. Hij blijft betrokken.

Over Çarşamba bestaat een lied: De Overstromingen van Çarşamba. Het gaat over een geliefde die wordt weggekaapt door een ander, net als een stad die wordt weggespoeld

door het water. Het is geen snel lied, maar je kunt er goed op dansen. Wanneer het op een feest wordt opgezet, rent iedereen die uit Çarşamba komt naar de dansvloer.

Haar geboortestreek Çarşamba zit vastgeplakt aan Samsun, een van de grote steden in het noorden van Turkije. Het was niet per se een emigratie-gebied. Ze noemen Samsun

het Parijs van de Zwarte Zee. Het wordt gezien als de stad van Atatürk. Een seculiere, moderne stad.

Toen ze zes was, verhuisde Fatma naar Bergen op Zoom. Vader was de oudste zoon in de familie, opa overleed jong, er moest geld worden verdiend, vader werd productiemedewerker in een Nederlandse fabriek, een paar jaar later kwam het gezin.

We zouden snel teruggaan naar Turkije. Voor je het weet zitten de kinderen op school en is het te laat. We waren met drie jongens en drie meiden. Allemaal goed geschoold, allemaal goede banen. Mijn ouders waren op onderwijs gericht. Als ik een boek uit de bibliotheek had

gehaald, en er was bezoek, moest ik altijd voorlezen van mijn vader.

Ze las zoveel boeken dat haar moeder ingreep. Ik was een boekenwurm. Mijn moeder werd er zo horendol van dat ik alleen s middags mocht lezen. s Ochtends deed ik het stiekem, met een lamp onder de deken.

Vierde u carnaval?

Mijn hart ligt in Bergen op Zoom. Daar is de geur van mijn jeugd, ik heb er alles voor het eerst meegemaakt. Het is thuiskomen. We woonden vlakbij de mooie oude kern, in de Dubbelstraat, een van de bekendste straten van Bergen op Zoom. Daar wordt carnaval gevierd door de echte Bergenaren, we zaten er middenin. Ik kan zelfs carnavalsliedjes zingen. Er was een keer een feest in De Stoelmat, de feestzaal van Bergen op Zoom. Ik viel met mijn handen in gebroken glas. Toen dacht ik: dit doe ik nooit meer.

Op de universiteit in Tilburg zaten bijna tienduizend studenten. Fatma was waarschijnlijk de eerste student met een Turkse achtergrond. Toevallig was er nog een uitwisselingsstudent. Dat pionierswerk vind ik prima. Je stond er niet bij stil. Later was ik de eerste advocaat met

een Turkse achtergrond in Den Haag.

Zien Hollanders het verschil tussen een Turk en een Marokkaan?

Ik heb zoveel achtergronden toebedeeld gekregen. Perzisch, joods, Italiaans. Ik word ook vaak in het Engels aangesproken.

Wat is uw talent?

Wat ik extra in de Kamer breng: als advocaat en arbeidsjurist heb ik een grote bagage aan voorbeelden uit de praktijk. Ik weet wat voor invloed nieuwe wetten op mensen hebben. Ik ken de praktijk beter dan andere Kamerleden - ik heb rondgelopen in de praktijk.

U bent minder wereldvreemd?

Dat woord zal ik niet gebruiken.

Zou u het wijzigen van de Tweede Kamer-notulen net zo dom aanpakken als minister Donner?

Ik zou zoiets niet doen. De regels zijn duidelijk. De kern van een betoog mag niet veranderd worden. Het geeft aan hoe Donner alles onder controle probeert te houden. Nu moeten de regels worden aangescherpt, dat is jammer. Je gaat ervan uit dat iedereen zich aan de regels houdt, ook een minister. Hij heeft juridisch een heel ander verhaal op laten tekenen. Ik heb hem daarop aangesproken, met Kamervragen.

Hoe was zijn verdediging?

Niet sterk. Hij gaf de griffiers de schuld. Donner heeft het politiek moeilijk, en dan is de echte discussie over de verbetering van het ontslagrecht nog niet eens begonnen.

Moet die er komen?

Het ontslagrecht moet gemoderniseerd worden, dat ben ik met Donner eens. De huidige regels zijn per definitie niet sociaal. Werkgevers willen nu geen nieuwe mensen in vaste dienst nemen. Jongeren die de arbeidsmarkt betreden kunnen nooit de status krijgen die veel oudere witte mannen nu hebben. Zij hebben meer rechten. Ik wil dat iedereen op dezelfde manier wordt beschermd.

Na een uur zegt ze over haar Kamerlidmaatschap: Het vervult me met trots. Ze begint te lachen. Je moet tegenwoordig oppassen met wat je zegt. Sommige woorden krijgen een extra lading. Dan lacht ze nog harder. Zie je wel, ze heeft ook nog humor.

Welke partij wordt groter: die van Verdonk of die van Wilders?

Ik hou me niet bezig met de oneliners van Verdonk of Wilders. Het lijkt wel of ze een wedstrijdje doen wie het verst kan plassen. Het gaat mij erom wat ik met mijn eigen partij voor de mensen kan doen. Wij hebben de beste ideeën. Laten we eerst maar eens zien of zij iets gedaan krijgen. Iets roepen is één ding. Iets gedaan krijgen is iets anders.

Ze wijst naar een grote bos bloemen. Die heb ik gekregen van de SRA, de samenwerkende registeraccountants. Door mijn kamervragen hebben zij een mooie toezegging gekregen. In de media hoor ik Verdonk altijd over kleine ondernemers, maar bij dat debat heb ik haar niet gezien.

Wat is de functie van D66?

Wij kijken naar de burger. Wat willen de mensen? We bekijken het probleem en zoeken een oplossing. D66 is nergens aan verbonden. Het CDA heeft een religieuze achtergrond, de ChristenUnie zo mogelijk nog strenger. Andere partijen zijn verbonden aan vakbonden of andere instituties. Wij dienen geen groepsbelangen, we proberen voor ieder individu het beste eruit te halen.

Eigenlijk zou D66 de grootste partij van het land moeten

zijn?

Ja!

Maar jullie hebben drie zetels.

Wij zijn niet van de snelle oneliners, we blijven nadenken. We denken nu al over oplossingen voor de vergrijzing over twintig jaar. Niemand durft daarover te praten.

Waarom hebben jullie maar drie zetels?

Iedereen die zegt dat de belangrijke kwesties zwart-wit zijn, die liegt. Die tendens is sterker dan wij zouden willen. We kiezen ervoor om geen oneliners over de mensen heen te gooien. Iedereen zegt: je moet naar de burgers luisteren. Wij doen dat echt.

Ze stemmen alleen niet op jullie?

Dat komt nog. We zien weer een stijgende lijn in de peilingen. Ik denk dat mensen dat geschreeuw over een paar jaar zat zijn. Ze gaan zich afvragen: waarom is het onderwijs niet verbeterd? Waarom zit de arbeidsmarkt zo op slot? Dan gaan we nog meer groeien.

Wie is de baas bij D66?

Het zeggenschapsgehalte is hoog, wij zijn een democratische partij. Maar net als alle andere partijen hebben wij één gekozen leider en dat is Alexander Pechtold.

Komt Hans van Mierlo nog wel eens langs?

Hij zal altijd een belangrijke persoon blijven in de partij, maar hij komt niet voortdurend langs om uit te leggen hoe het moet, zoals Hans Wiegel. Bij ons weten ze dat ze nu een andere functie hebben.

Bent u stoer?

Dat kunnen anderen beter zeggen.

Als enige stemde u tegen de inburgeringswet van Verdonk?

Het was de laatste dag voor het reces. Ik zei tegen Bert Bakker: hier kan ik niet voor stemmen. Dat moest ik melden in de Kamer, omdat ik anders stemde dan de rest van D66. Nu blijkt dat die wet totaal niet werkt. Het is te algemeen, alle nieuwkomers worden hetzelfde behandeld. Als je niet kijkt naar de individuele situatie van mensen, doe je net alsof alle allochtonen probleemgevallen zijn. Ik ken mensen met een goede baan en drie

studerende kinderen. Die zouden nu een inburgeringscursus moeten doen.

Bij de vorige verkiezingen werden Turkse kandidaten bij CDA en PvdA van de lijst gehaald omdat ze zich niet wilden uitspreken tegen de Armeense genocide. Fatma deed dat ook niet, maar ze mocht op de lijst blijven.Had ik al gezegd dat ik er een hekel aan heb om in een

hokje te worden gestopt? Waarom zou ik geëxamineerd moeten worden langs de meetlat van wie dan ook?

Was u verbaasd dat de CDA en PvdA kandidaten van de lijst haalde?

Ze zeggen altijd dat ze staan voor vrijheid van meningsuiting. Een paar weken voor de verkiezingen stuurde een belangenorganisatie genaamd Turks Belang per e-mail een oproep naar 200.000 Nederlanders van Turkse afkomst om op Fatma te stemmen, de vrouw die weigerde zich uit te spreken tegen de genocide. Ze wist niet wie het gedaan had. Het was een privé-actie van iemand. Ik ben de eerste die het wil laten onderzoeken. Dat heeft ex-minister Remkes gedaan. Fatma stond zesde op de lijst, maar ontving bijna 35.000

voorkeurstemmen. Daarmee was de derde D66-zetel voor haar.

Verwachten Turkse kiezers nu iets van u, in ruil?

Ik zal zeker voor die gemeenschap gaan staan als er iets is, maar voor mij is het een deel van de Nederlandse gemeenschap. Ik heb nooit een verzoek van een Nederlander van Turkse afkomst gehad, dat ik iets voor ze moest doen. Ik heb niet het idee dat Turkse Nederlanders zichzelf anders zien dan Nederlanders. Ik wil worden beoordeeld op basis van mijn kwaliteiten.

Bent u toen ook beoordeeld op uw kwaliteiten?

Ik denk het wel. Ik denk dat ik ze heb gekregen voor de manier waarop wij als partij opereren.

Is het raar dat dit gebeurt met een vrouw van wie het hart in Bergen op Zoom ligt?

Ik liep niet juichend rond toen deze kwestie speelde. Het raakt je als mens. Ik wil hier niet zo spastisch over doen. Iedere keer word ik naar die e-mail gevraagd. Ik ben er klaar mee.

Ze zat naast Bert Bakker toen de verkiezingsuitslag binnenkwam, met de voorkeurstemmen. Op dat moment was het niet leuk. Hij wist dat die derde zetel voor mij was. Ik nam zijn plek in, dat zijn de regels. Het is geen SP bij ons. Hij vond dat het mijn plek was. Met de hand op mn hart, hij was geweldig. Bert is een schat. Hij reageerde op zn Berts. "Ik dacht altijd dat ze mijn Fatma was" zei hij. "Nu blijkt ze mijn fatwa te zijn." Daar moest ik zó om lachen. p

Deel via: