Interview: Politiek in naam van een hogere macht

Nieuws

Politiek in naam van een hogere macht

 
Nu de ChristenUnie deel uitmaakt van het kabinet, proberen christelijke politici hun wereldbeeld aan Nederland op te dringen. Beweren critici. In hoeverre laten politici zich werkelijk leiden door hun geloofsovertuiging? ,,God heeft de mens opgedragen om zorg te dragen voor de schepping. Die opdracht kun je goed vertalen in politiek handelen.''
 
Door Wierd Duk

Hij was lid van de Partij van de Arbeid, maar Tweede Kamerlid Joël Voordewind (1965) vond bij de sociaaldemocraten nooit werkelijk aansluiting. Hij stapte over naar de ChristenUnie. ,,Ik had behoefte om met geloofsgenoten over politiek te praten."
Voordewind, die behoort tot de evangelisch-charismatische beweging, vindt dat de PvdA de mensen te weinig hoop biedt. ,,In de Bijbel staan duidelijke richtlijnen, bijvoorbeeld over de bescherming van de vrouw. Prostitutie, daarvoor is de vrouw niet geschapen. Ik vind dat de PvdA te weinig hoop op verbetering aandraagt.''
,,Wij zetten in op uitstapprogramma's voor prostituees. In plaats van vrije heroïneverstrekking willen we meer geld voor afkickprogramma's. We mogen niet accepteren dat mensen in de goot belanden."
Elke dinsdagochtend opent het fractieberaad van de ChristenUnie met gebed en een Bijbellezing. ,,Even met elkaar een moment van overdenking". Voordewind voelt zich thuis bij zijn uitgesproken christelijke partij. ,,God heeft de mens opgedragen om zorg te dragen voor de schepping. Die opdracht kun je goed vertalen in politiek handelen."
Het CDA, waarvan ook moslims en niet-gelovigen lid zijn, vindt hij te vrijblijvend. ,,Het CDA  is een multiculturele, multireligieuze partij, waar niet meer gebeden wordt omdat ze geen samenbindende geloofsovertuiging hebben. Ik ben ooit in debat gegaan met Michael Vreling, CDA-lijsttrekker in Amsterdam. Die man is een coffeeshophouder. Dan praat ik dus met een CDA'er!''
Met datzelfde CDA en de PvdA wil de ChristenUnie de Nederlanders ervan overtuigen dat de overheid een taak heeft in de moraliteit, zoals vicepremier André Rouvoet (CU) het uitdrukt. De individualistische vrijheid, blijheidmentaliteit, die gold onder de vrijzinnige Paarse kabinetten, is te ver doorgeslagen.
Premier Balkenende zette normen en waarden op de agenda. De PvdA zet zich weer in voor de verheffing van het volk. Door aandacht voor jongeren en gezinnen wil de CU bijdragen aan een maatschappelijk klimaat waarin mensen zich verantwoordelijk voelen voor elkaar.
Een mooi voornemen, beaamt Fatma Koser Kaya (1968, D66), maar ze kan zich niet vinden in het beleid dat het oplevert. ,,Ik wil zélf bepalen wat goed voor mij is," zegt het Tweede Kamerlid in haar werkkamer op het Binnenhof.
,,CDA en ChristenUnie zeggen: zondag is een rustdag, dan mag je niet winkelen. Nou, dat maak ik graag zelf uit. Vanuit hun christelijke geloof dringen zij hun regels op aan andersdenkenden."
 
SPRUITJES
Critici van het nieuwe ethische reveil klagen over de betutteling door Balkenendes regering en over de spruitjeslucht die het christelijk-linkse kabinet zou verspreiden. ,,Alsof alleen religieuzen er normen en waarden op nahouden," oordeelt Koser Kaya. ,,Beschaving behoort niet uitsluitend tot de joods-christelijke traditie. Beschaving is universeel. In de Turkse cultuur is het bijvoorbeeld onacceptabel je vader of moeder te schofferen.''
,,Nu wordt door de ChristenUnie net gedaan alsof de euthanasie- en de abortuswetten een soort vrijbrieven zijn om te doden. Terwijl het gaat om heel beschaafde, bijzonder zorgvuldige wetten. Is het dan een teken van beschaving als vrouwen een schuldgevoel aangepraat krijgen wegens een overtijdbehandeling?"
De Turks/Nederlandse Koser Kaya is moslim. Als liberale, die pleit voor de scheiding van kerk en staat, heeft zij nooit over haar geloof willen praten. ,,Het geloof is een privézaak en de politiek heeft daar niks mee te maken."
Nu ook een conservatieve liberaal als Geert Wilders verwijst naar de westerse joods-christelijke wortels als hij  de tegenstellingen met de islamitische culturen wil benadrukken, wil het Kamerlid niet langer zwijgen. ,,Moslims worden door Wilders als een homogene groep buitenspel gezet, maar er zijn allerlei gradaties, van conservatief tot vrijzinnig.''
,,De islamisten (moslims die een staat op islamitische grondslag nastreven, red.) moet je helemaal loskoppelen, denk ik. Moslims die persoonlijk hun geloof beleven, worden nauwelijks gehoord. Ik hoor het vrijzinnige moslims steeds vaker zeggen: wij komen in het debat helemaal niet aan bod."
Om in die behoefte te voorzien, pleit Koser Kaya voor de oprichting van een heterogeen moslimplatform. ,,Het is tijd voor zo'n gevarieerde groep moslims, die onderling kunnen afspreken dat wanneer  bijvoorbeeld de media iets willen weten, ieder zijn mening naar voren kan brengen.''

TIJDGEEST
Zo dwingt de tijdgeest, waarin weer plaats is voor religie en moraal, politici van allerlei snit om hun geest te scherpen en verder te denken dan economie, kostenplaatjes en leuke dingen voor de mensen. ,,Niet alles draait om geld en werk,'' constateert Joël Voordewind.
André Rouvoet ziet zijn partij zelfs als onderdeel van een avant-garde. ,,De burgers verlangen naar saamhorigheid, fatsoen, solidariteit, respect, gemeenschapszin. Critici van D66 en VVD, die terugverlangen naar Paars, houden een reactionair verhaal.''
Om die analyse moet Fatma Koser Kaya lachen. ,,De ChristenUnie kan er een mooie draai aan geven, maar als zij zeggen dat abortus eigenlijk niet zou moeten mogen, dan moeten ze niet bij mij aankomen dat ze zo modern zijn. Het is gewoon een extreem standpunt. Het is hetzelfde als wanneer wij zouden zeggen: iedereen die ongewenst zwanger is, moet abortus laten plegen."
Over de vraag naar de grenzen van beginselpolitiek heeft Stefan Paas (1969) nagedacht. De gepromoveerde theoloog schreef het boek Vrede Stichten, een bundel die door minister van Defensie Eimert van Middelkoop (CU) uitbundig is geprezen  ('Een uitbarsting van eruditie, scherpzinnigheid en betrokkenheid').
Paas stelt tal van vragen aan de orde, zoals 'bestaat er een christelijke economie'? De belangrijkste luidt: 'Hoe tolerant of niet-tolerant mag christelijke politiek zijn? Moeten christenen hun politieke en ethische visie aan niet-christenen opleggen?'
Paas ontvangt zijn gasten in een kleine ruimte van de Chistelijk-Gereformeerde Kerk in Amsterdam. Behalve als lector in Ede en gastdocent 'missiologie' aan de Vrije Universiteit is de oudtestamenticus ook actief als kerkelijk opbouwwerker in de binnenstad van Amsterdam. De afgelopen twee jaar werkte hij aan Vrede Stichten. ,,Ik wilde zoeken naar christelijke argumenten voor een niet-dwingende, tolerante overheid.''
Nu de ChristenUnie in het kabinet zit, is die vraag actueel. Paas: ,,Kijk, een theocratische partij als de SGP schaart zich in het democratische proces, maar als zij een meerderheid zou behalen zou de SGP christelijke ethische visies dwingend opleggen. De ChristenUnie is interessanter: wat zouden zij doen met een meerderheid? Op z'n minst zouden ze abortus willen terugdringen. Mijn punt is: kun je als expliciet christelijke partij, ook als je 90 procent van de stemmen hebt, tolerantie funderen in christelijke principes? Of ga je die tien procent andersdenkenden onderdrukken?"
 
GEWETEN
Paas komt uit op het standpunt dat mensen het van God gegeven recht hebben om hun eigen geweten te volgen en ook niet-christelijke keuzen te maken. ,,Vanuit het beginsel van de liefde geeft God ons die mogelijkheid. Daarom is individuele keuzevrijheid voor mij een centraal begrip."
In de praktijk betekent dit, dat christelijke partijen verschijnselen als prostitutie kunnen gedogen of de bouw van moskeeën toestaan, 'maar de overheid hoeft die keuzen niet proactief te bevorderen', zegt Paas.
Het huidige christelijk-sociale kabinet vindt hij dan ook 'heel aantrekkelijk'. ,,De gedachte dat de overheid optreedt als bondgenoot van de samenleving, met elk zijn eigen verantwoordelijkheden, is heel interessant. Ik hoop wel dat de PvdA zich herpakt en samen met de ChristenUnie aan een mooi sociaal beleid gaat werken, in plaats van op de posities van de ChristenUnie in te hakken."
Dat de overheid de burgers in moreel opzicht wil bijsturen, vindt Paas niet slecht, zolang de persoonlijke keuzevrijheid maar behouden blijft. ,,Ik sta dicht bij de visie van de ChristenUnie op goede keuzen.''
De overheid kan bijvoorbeeld tegen scheidende ouders zeggen: eerst stoom afblazen, en zeker niet scheiden zonder een effectieve ouderschapsregeling te hebben getroffen. Paas: ,,Ik ga uit van gevulde vrijheid, in tegenstelling tot de vaak lege vrijheid van het liberalisme. Een moreel gebrekkig gevormd mens is helemaal niet vrij. Door die mensen beter te begeleiden kun je ervoor zorgen dat sociale structuren inhoudsvol blijven."

KEUZE
Voor liberalen als Fatma Koser Kaya klinkt dit als vloeken in de kerk: ,,Ik wil de zelfstandigheid van mensen bevorderen, zodat ze ook zelf morele keuzes kunnen maken."
Paas denkt dat libertaire partijen een achterhoedegevecht voeren. ,,D66 en GroenLinks zijn elitaire, jaren '60 partijen gebleven en de VVD ligt echt op z'n gat. Ze voelen de tijdgeest niet aan. Als je toch ziet hoe Marianne Thieme wordt aangevallen door Maarten 't Hart omdat ze lid is van de zevendedagsadventisten. ,,Zo'n 't Hart die enorm tamboereert op tolerantie, maar zelf zo intolerant kan zijn."
Die intolerantie heeft historische parallellen. Paas: ,,Uit de geschiedenis blijkt dat atheïsme in de politiek altijd eindigt in terreur. Daarop bestaat geen uitzondering. Er worden altijd nieuwe, vervangende goden gezocht. Die god is dan de staat. Als je gelooft dat ooit het koninkrijk van God zal komen, dan bekijk je de politiek met enige afstand en relativering. Dat lijkt me wel zo verstandig."
 
KADER:
Praktiserend Christen
De christelijke zorg voor de zwakken was voor Fons Luijben (1941) reden om de politiek in te gaan. Sinds november zit de voormalige bankdirecteur uit Zeeland in de Tweede Kamer. Voor de SP, niet voor het CDA, de partij die hij in 1999 met pijn in het hart verliet.
,,Ik voelde me in toenemende mate door het CDA in de steek gelaten," vertelt Luijben. ,,Het is gewoon een liberale partij geworden met de vrije markt als aambeeld. Terwijl Christus een revolutionair was, die boude uitspraken niet schuwde. Daarvan zag ik bij het CDA niks meer terug."
Bij de SP trof Luijben een doorsnee aan van de Nederlandse bevolking. ,,Veel jongeren en vrouwen, grote contrasten, helemaal in vergelijking met de overvloed aan oudere mannen in grijze pakken bij het CDA. Bij de SP vind je een heel ander type mens."
Luijben, katholiek, aanhanger van bisschop Muskens en fan van de theoloog/dichter Huub Oosterhuis, bedrijft politiek vanuit zijn geloof. ,,Ik houd strikt vast aan de scheiding van kerk en staat. Ik zal mijn persoonlijk geloof aan niemand opdringen."
Daarom was de ChristenUnie voor Fons Luijben geen optie. ,,Als zij de meerderheid zouden hebben, zouden ze de abortuswet terugdraaien. Ik vind dat je die medisch-ethische opvattingen niet verplichtend mag opleggen aan anderen."

Deel via: