Kamerinbreng: debat Ouderenbeleid

Nieuws

Voorzitter. Ik zal geen filosofische inbreng houden, in die zin dat ik begin met een lange uitweiding. Ik val meteen met de deur in huis. Met de installatie van de Themacommissie Ouderenbeleid heeft de Tweede Kamer duidelijk gemaakt hoe belangrijk ouderenbeleid en vergrijzing zijn. Hebben dit kabinet en de coalitiepartijen echter het lef om echte keuzen te maken?

Het politieke vraagstuk van onze tijd en van de komende decennia is: hoe betalen wij over twintig jaar nog onze onderwijzers, onze verplegers en onze AOW'ers? Dit kabinet is daar nog niet uit.

Het durft het ontslagrecht niet te moderniseren, hoewel dat toch een gedeelte van de oplossing was. De commissie-Bakker moet nu in plaats van het kabinet bedenken hoe de publieke sector betaalbaar blijft. De Kamer moet echter niet alle verantwoordelijkheid afschuiven. Zij kan ook zelf meedenken over oplossingen.

Een deel van die oplossing ligt in dit debat, in de vraag hoe wij met 65-plussers omgaan. Onze ouderen blijven langer gezond en worden steeds ouder. Dit lijkt mij goed nieuws. Wij staan er vaak niet bij stil, maar de huidige welvaart is gebaseerd op het rentmeesterschap van onze ouders en grootouders. Zij investeerden in ons onderwijssysteem, onze infrastructuur, onze gezondheidszorg en onze sociale zekerheid. Zonder deze investeringen in de toekomst zouden wij niet hebben geprofiteerd van de voorzieningen van de Nederlandse Staat. Ook onze kinderen hebben dit recht. Dit verplicht ons om maatregelen te nemen om de welvaart evenredig over de verschillende generaties te verdelen.

Tegelijkertijd zorgt dit er ook voor dat wij voor nieuwe uitdagingen komen te staan. Ik noem het uitdagingen, maar als wij niet oppassen, groeien deze uitdagingen natuurlijk uit tot zeer grote problemen. Het kabinet noemt voorbeelden hiervan in zijn brief. Zo zal bijvoorbeeld het aantal mensen met dementie stijgen van 175.000 nu tot 320.000 in 2030. Deze mensen moeten alle zorg krijgen die zij nodig hebben. Op dit moment staan tegenover elke 65-plusser 3,2 werkenden. In 2030 is dit gedaald tot 2,4 en 2,8 werkenden. Dat is veel te weinig. Het maakt onze verzorgingsstaat onbetaalbaar. Er is echter wel hoop. Er staan namelijk nog veel te veel mensen langs de kant: vrouwen, ouderen, allochtonen, jongeren. Dat ben ik met de heer Blok eens. Het kabinet lijkt dit ook te snappen als het schrijft dat een proactief vergrijzingsbeleid ook betekent dat wordt geïnvesteerd in jeugd, onderwijs en innovatieve kracht om het economische draagvlak voor de vergrijzing te verstevigen. Het kabinet weet toch dat alle deskundigen zeggen dat de beste manier om de solidariteit tussen generaties in de toekomst te waarborgen, het moderniseren van het ontslagrecht en langer doorwerken is? Dit langer doorwerken heeft niet alleen betrekking op leeftijd, maar ook op het aantal uren. Natuurlijk moeten wij gewoon langer doorwerken. In Duitsland en Denemarken gebeurt het al. Die noodzaak is er in Nederland net zo goed. Bismarck stelde meer dan een eeuw geleden de grens op 65 jaar. Nederland volgde begin twintigste eeuw en nam de pensioengerechtigde leeftijd van 65 jaar over. Inmiddels is honderd jaar verstreken en zijn mensen op hun vijfenzestigste fit, vitaal en nog lang niet oud. Ouderen zijn niet ziek, zwak en misselijk.

De AOW-leeftijd moet omhoog naar 67. D66 heeft hier een goed voorstel voor: elk jaar wordt de pensioengerechtigde leeftijd met een maand verhoogd. Over 24 jaar zijn wij dan waar wij zijn moeten. Mijn generatie zal straks twee jaar langer doorwerken. Ik zal dat met alle plezier en alle liefde doen voor onze ouderen, maar ook voor onze kinderen die ook vrije tijd moeten kunnen hebben. Ons plan is door het CPB beoordeeld als een van de beste om de vergrijzing te kunnen opvangen. Alle deskundigen zijn het erover eens. Waarom durft dit kabinet er niet aan? Het CDA wil Gods water over Gods akker laten stromen. Ik hoop dat de partij tot inkeer komt en lef durft te tonen. Waarom kiezen voor het gedrocht van minister Bos? De Raad van State is er duidelijk over: te bureaucratisch en te weinig opbrengst. Waar zijn wij in 's hemelsnaam mee bezig? Heel veel ouderen zijn bezorgd over dit plan, dat nog steeds moet komen. Het CDA zal het niet willen. Daarom moeten wij er lang op wachten. Waarom blijft de VVD de problemen maar voor zich uitschuiven? Waarom zadelt de VVD de volgende generatie op met een enorme last? Hoe gaat de heer Blok dit uitleggen?

Ook 65-plussers die zelf graag willen werken, worden hierin belemmerd. In veel cao's staat dat mensen automatisch ontslagen worden wanneer zij de leeftijd van 65 bereiken. Hoe bedoel je: de arbeidsparticipatie van ouderen bevorderen? Cao's waarin dit soort bepalingen worden opgenomen, zijn niet meer van deze tijd. Waar blijft de doorwerk-cao van dit kabinet? Naar aanleiding van mijn schriftelijke vragen is door het kabinet toegezegd dat deze cao in januari van dit jaar een feit zou zijn. Waarom moeten de bonden een kort geding starten om dit mogelijk te maken?

Een op de vijf 65-plussers wil langer blijven doorwerken. Deze wens sluit goed aan op andere behoeften in de maatschappij. Er is een tekort aan arbeidskrachten, dat door de vergrijzing nog verder zal toenemen. Werkgevers zijn vaak niet bekend met de mogelijkheid om langer door te werken na het 65ste jaar. Hierdoor maken zij nog niet optimaal gebruik van deze groep op de arbeidsmarkt. Ook 65-plussers kennen de huidige mogelijkheden niet goed. Ik vraag de minister om 65-plussers en bedrijven proactief op deze mogelijkheden te wijzen. De overheid moet een campagne starten om deze onder de aandacht te brengen. Een website waarin alle rechten en plichten zijn vermeld, is een vereiste. Dat is toegezegd; ik wil dan ook weten wanneer die website er komt.

Deze mogelijkheid kan worden aangevuld door het actief benaderen van 55-plussers. Waarom maakt dit kabinet geen echt werk van zzp'er-schap? Juist voor ouderen zou dat ideaal zijn. Dan kunnen zij aangeven hoeveel zij willen werken en wat zij precies aankunnen. Voor werkgevers is het prettig dat zij niet met allerlei extra verplichtingen zitten.

De modernisering van het ontslagrecht is ook zoiets waarover het kabinet geen beslissing durft te nemen, terwijl die modernisering er wel voor zorgt dat mensen die nu nog langs de kant staan, de mensen van wie het kabinet de mond vol heeft, meer kans krijgen op de arbeidsmarkt. Dat zijn de ouderen, de allochtone vrouwen, de jongeren. Ik weet dat minister Donner hiervan heel graag werk wil maken. Ik zal het hem daarom nu niet moeilijk maken. Het moet er echter wel van komen en ik ben blij dat de minister in zijn schriftelijke antwoord op mijn vraag de deur niet heeft dichtgegooid. Dat biedt perspectief, hoop ik. De commissie-Bakker denkt op dit moment na over de betaalbaarheid van de publieke sector in de komende decennia. Dat moeten de coalitiepartijen echter niet aangrijpen als excuus om nu zelf niets meer te doen. Wij kunnen vandaag al een stap in de goede richting zetten. Ik vraag het CDA en de PvdA om mijn pleidooi te steunen en de rekening niet door te schuiven naar de komende generaties. Dat zou niet solidair zijn en niet getuigen van rentmeesterschap.

Ik wil nog enkele opmerkingen plaatsen. De eerste betreft homoseksuele ouderen en allochtone ouderen. Deze ouderen hebben ook hulp nodig. Ik kon uit de stukken niet opmaken wat voor deze ouderen precies zal worden gedaan. Ik hoor bijvoorbeeld dat in verpleeghuizen homoseksuele ouderen niet kunnen zeggen dat zij homoseksueel zijn. Dat kan natuurlijk niet. D66 vindt dat onacceptabel. Ik wil dat dit kabinet in kaart brengt welke problemen er zijn en hoe zij precies kunnen worden opgelost. De wensen van de ouderen moeten daarbij leidend zijn.

Dan de ouderen die gedwongen worden om na jaren van samenleven gescheiden in verpleeghuizen opgenomen te worden. Ook dat is niet acceptabel. Liefde tussen twee ouderen moet in stand blijven. Ik zag bij een werkbezoek met een aantal collega's in Zweden overigens een mooi voorbeeld, waarbij twee mensen die heel lang gehuwd waren, in een verpleeghuis zaten maar niet bij elkaar in de kamer wilden wonen. Dat mag ook best, maar het moet hun keuze zijn.

Er zijn veel te weinig seniorenwoningen en andere geschikte woningen voor ouderen. Passende woonvormen zijn niet voorhanden. Er moet ook kleinschalige verpleegzorg voor deze ouderen komen. Daarom is het van belang dat dit kabinet anticipeert op de toekomst en kijkt naar wat allemaal nodig is om dit voor elkaar te krijgen. Ik zie echter geen initiatief van dit kabinet om hier concreet invulling aan te geven. Ik hoop dat initiatief in dit debat wel te horen. Afwachten is niet het antwoord. Ik verwacht van dit kabinet ook een proactief optreden.

Het laatste punt: de gezondheidscentra. In een interruptiedebat met mevrouw Wolbert heb ik al aangegeven dat ik nog geen maand geleden een motie heb ingediend. Daarbij heb ik aangegeven dat in veel gemeenten eerstelijnsgezondheidscentra gevestigd of in ontwikkeling zijn waarvan de logistieke en infrastructurele omgeving reeds voldoet of gaat voldoen aan de vereisten van de nog op te richten Centra voor Jeugd en Gezin. Het is van belang dat zorg geïntegreerd wordt, hetgeen ook past binnen de beleidsdoelstellingen van het ministerie van VWS om te voorkomen dat mensen toch weer van het kastje naar de muur worden gestuurd. Mevrouw Wolbert heeft daar ook voor gepleit. Ik heb nog even bekeken welke partijen voor deze motie hebben gestemd. Dat waren de SP, D66, de PvdD en de PVV. Het verheugt mij om te vernemen dat nu een grote meerderheid voor datzelfde idee is: de PvdA wil het nu wel, de ChristenUnie wil het nu wel, de SGP wil het nu ook en GroenLinks wil het ook. Dat is mooi. Beter een maand later dan nooit.

Deel via: