Kamerinbreng: Discriminatie verdient integrale aanpak

Op 31 januari 2007 heb ik gesproken tijdens het algemeen overleg discriminatie:

Ik zal beginnen met de politieke verantwoordelijkheid.

Ten eerste de vraag: waarom is dit overleg onder Terrorismebestrijding gesteld? Een bijzondere kapstok, die volgens mij geen recht doet aan het probleem, en bovendien verkeerde en onterechte associaties oproept.

In februari 2005 tijdens het hoofdlijnendebat over terrorisme heeft de minister een plan van aanpak toegezegd. En nu, ruim anderhalf jaar later, hebben we dit plan van aanpak gekregen. Naar mijn mening kan het direct weer de prullenbak in. De minister maakt zich er wel erg snel van af. Hier spreekt geen ambitie uit.

Nederland is een groot projectland. Miljoenen euros zijn ermee gemoeid, enig verband tussen de inspanningen en resultaten kan ik niet leggen of vinden. Laat staan een overkoepelend plan of analyse. Ik roep het volgend kabinet op om dit wel te ontwikkelen, zodat we kunnen bepalen welke projecten werken en landelijk navolging verdienen.

De minister erkent dat discriminatie een "urgent maatschappelijk probleem is". Maar vervolgens definieert ze de conclusies van de onderzoeksgroep weg of relativeert ze: of het onderzoek is niet gedegen gedaan of cijfermateriaal is verouderd. Tja, zo lust ik er nog wel een paar. Mijn voornaamste bezwaar is dat de minister zelf daar niet iets in positieve zin tegenover stelt.

Er wordt eindeloos over monitoring en registratie gesproken, maar de vervolgstappen ontbreken. Waarom wordt na een uitspraak van de commissie gelijke behandeling niet direct een vervolging ingezet? Na een gegrondverklaring van een klacht door de commissie gelijke behandeling zou de uitspraak direct moeten worden doorgestuurd naar het openbaar ministerie. Het wordt tijd dat de commissie ook tanden krijgt. Maar misschien heeft u zelf ook ideeën hierover? Ik verneem dit graag van de minister.

Dan de maatschappelijke laag:

Discriminatie wordt vaak bekeken vanuit discriminatieproblemen op de arbeidsmarkt of in de horeca. Maar ik wil graag de oproep van Amnesty - in een brief aan de Kamer - onderstrepen, dat discriminatie ook als zelfstandige kwestie moet worden aangepakt. Discriminatie tast immers het fundament van onze samenleving aan. Het wij/zij-denken (nationale coördinator terrrorismebestrijding Tjibbe Joustra) is de afgelopen jaren sterker verankerd geraakt in de Nederlandse samenleving.

Ik zeg niet dat problemen niet benoemd mogen worden, integendeel, maar wel in een eerlijk en open debat. Een voorbeeld: maandag kwamen de antwoorden binnen van minister Verdonk op de speculatieve vragen van collega Wilders over de verwachte moslimmeerderheid in Duitsland in 2050 (nu 4%). Op de vraag of de cijfers zullen verslechteren - ja, ik herhaal verslechteren - als Turkije EU-lid zou worden, geeft de minister zonder in te gaan op de woordkeuze serieus antwoord. Ik zou van de eerst verantwoordelijke minister over discriminatiebestrijding verwachten dat ze hierop ingaat. Of deelt de minister de woordkeuze van collega Wilders? Dit voorbeeld klinkt wellicht ver gezocht, maar juist dit soort kleine dingen zijn veelbetekenend.

De tendens in de maatschappij is zo hard en zo rauw mogelijk problemen benoemen, maar vervolgens geen oplossingen aandragen. Angstpolitiek noem ik dat. Het enkele feit dat iedereen een andere verwachting van integratie heeft, geeft de complexiteit van het integratieproces aan. En het antwoord is niet te vangen in one-liners. De één koppelt integratie aan het niet dragen van een hoofddoek, dus aan het weglaten van geloofs- en culturele kenmerken, en de ander aan het simpelweg meedoen aan de maatschappij met behoud van eigen geloof en cultuur. Daarom loopt de discussie over integratie alle kanten op en versterkt het wij-zij denken. De vraag is: willen we assimilatie of willen we dat mensen gewoon meedoen in deze maatschappij? D66 kiest voor het laatste. Waar kiest deze minister voor? Gaan we emanciperen, ontwikkelen (dus onderwijs en werk) en meedoen in de maatschappij of zet deze minister in op assimilatie om een zo kleurloos en eentonig mogelijk maatschappij te vormen?

En dan de vrouwen:

Dit overleg gaat weliswaar voornamelijk over rassendiscriminatie, maar als dit het plan van aanpak van dit kabinet is dan ontbreken er nog wel een paar groepen, zoals vrouwen, gehandicapten, ouderen. En wat te denken van antisemitisme? Ik zal mij hier omwille van de tijd tot de eerste groep beperken.

De schuld van de vrouwen, zo verklaarde Michiel van Hulten (PvdA partij voorzitter) de lage plaatsing van Klaas de Vries op de kandidatenlijst van de eerste kamer. Collega Jet Bussemaker zei hierop dat de partij ook een hooggeplaatste mannelijke kandidaat had kunnen laten dalen en bedacht dat de oplossing in een ander soort quotum zat. Haar analyse is goed, maar de oplossing deugt niet. Een quotum is weer een vorm van positieve discriminatie en zet vrouwen in het verdachtenbankje. Het blijft de schuld van de vrouwen.

Het signaal wat met dit soort oplossingen aan mannen (leidinggevenden die vrouwen moeten aannemen) wordt gegeven, is dat een vrouw per definitie niet de vereiste kwaliteiten heeft en daarom moet worden geholpen. En de omgeving zal denken: "jij zit alleen maar op die positie omdat jij een vrouw bent en niet om je kwaliteiten". Dit raakt direct aan de eigenwaarde van alle vrouwen.

Ik zoek de oplossing liever in het sterker maken van de vrouwen. Weten hoe je moet netwerken, hoe je moet onderhandelen (dus eerst de CAO goed doornemen over salarisschalen), bewust maken en worden dat het hebben van een partner geen zekerheid biedt voor een onbezorgde financiële toekomst is. Daar moet de overheid wel ondersteuning en perspectief bieden en barrières die participatie en ontwikkeling belemmeren wegnemen.

Overigens, ministeries lopen achter op het bedrijfsleven als het gaat om vrouwen en leidinggevende posities. Terwijl er wel veel vrouwen op ministeries werken. Hoe komt dat? Discriminatie tegen vrouwen moet worden aangepakt en het zit m in de categoriesystemen van mensen. Bijvoorbeeld: je bent jong en je zult wel snel zwanger worden, dus we nemen je niet aan. Of Karien van Gennip 2e maal zwanger. Dat kan toch niet?