Kamerinbreng: ICT in de zorg

woensdag 9 maart 2005

De minister heeft op 3 maart j.l. zijn toekomstplannen ontvouwd voor ICT in de zorg . De plannen van de minister komen neer op voortzetting en intensivering van zijn huidige beleid. NICTIZ moet doorgaan met het Landelijk Medicatie Dossier en het Landelijk Waarneemdossier Huisartsen.
De kosten voor de ontwikkeling bedragen tenminste € 10 miljoen per jaar, en de verwachte kosten voor implementatie honderden miljoenen euros per jaar.
De kerndoelen van de minister zijn:
• beheersen van de kosten
• patiëntveiligheid
• marktwerking.
Aan dit rijtje moet standaardisatie (noodzakelijk voor deze drie kerndoelen) worden toegevoegd.

Op 23 februari heeft de Vaste Kamercommissie VWS een rondetafelgesprek gehouden over ICT in de zorg. In dit rondetafelgesprek werden deskundigen uit de samenleving geconsulteerd ter voorbereiding van het gesprek van de Tweede Kamer met de minister vandaag.
Op 3 maart heeft de minister zijn plannen aan de Tweede Kamer bekend gemaakt. Achteraf bezien, is dit rondetafelgesprek dus onvolledig geweest omdat de precieze plannen van de minister niet bekend waren. Hierdoor hebben de leden van de Tweede Kamer zich niet voldoende kunnen informeren vóór hun gedachtewisseling met de minister op 10 maart.Wanneer deze brief eerder bekend was geweest, dan zou dit rondetafelgesprek wellicht een ander verloop hebben gehad.

Samenwerking

Tijdens het rondetafelgesprek is pijnlijk duidelijk geworden dat samenwerking tussen verschillende partijen nog steeds ver te zoeken is. Zolang de samenwerking te wensen overlaat zullen we nog lang moeten wachten op een Landelijk Medicatie Dossier en een Landelijk Waarneemdossier Huisartsen. Dit is voor D66 absoluut onacceptabel. Kerndoel van de minister is toch patientveligheid, dat vergt spoed tot samenwerken. Wat doet de minister om samenwerking te bewerkstelligen?

Het elektronisch patiënten dossier is noodzakelijk voor het leveren van geïntegreerde zorg. Hiervoor is een nauwe samenwerking nodig tussen zorgverleners onderling, en van zorgverleners met patiënten en zorginstellingen. Helaas is de professionele motivatie om samen te werken vaak onvoldoende sterk. Werkt het huidige financieringsstelsel samenwerking tegen, omdat deze financiering gericht is op afzonderlijke organisaties en niet op ketensamenwerking? Dit leidt ertoe dat de investeringen vaak moeten worden gedaan door een partij in de zorgketen, die niet zelf daar de baten van heeft. Moet de zorgmarkt daarom niet zo worden ingericht, dat samenwerking wordt gestimuleerd door economische motieven?

Met andere woorden: moet de zorgmarkt niet zodanig worden ingericht, dat samenwerking wordt beloond en dat financiële belemmeringen voor ketensamenwerking worden opgeheven?

Betrekken van andere partijen

Tijdens het rondetafelgesprek is door het consortium van vier grote internationale ICT-bedrijven: Oracle, IBM, Siemens en Getronics aangeboden om het Landelijke Medicatie Dossier te realiseren vóór 1 januari 2006. Zo hebben ook andere deelnemers gesproken over systemen die zijn ontwikkeld. Zo bestaat een nieuwe aanpak voor het vastleggen en uitwisselen van patiëntgegevens door gebruik te maken van de bestaande systemen. Bestaande werkprocessen worden hierdoor gecombineerd met moderne Internettechnologie.

Heeft de minister ook met deze partijen gesproken? Is hij op de hoogte van deze initiatieven? Zo ja, waarom is hier geen gebruik van gemaakt? Uw kerndoel is toch ook het beheersen van de kosten?

Al eind jaren tachtig van de vorige eeuw zijn de eerste (inventarisatie)rapporten geschreven van alle mogelijke initiatieven op het terrein van het EMD. Honderden doodlopende initiatieven waren het resultaat, geen enkele standaardisatie, en uiteindelijk géén EMD of iets wat erop leek. Het NICTIZ is in het leven geroepen om juist daarop in te grijpen en zelf voor geaccepteerde standaardisatie te zorgen. Maar ook zij slagen daar tot op dit moment slechts beperkt in.

In landen waar nauwelijks iets gebeurde, zoals België, is de overheid aanjager van het traject geworden en heeft binnen een mum van tijd een soort van burgerservicenummer ingevoerd dat nu aan de basis van een landelijk EMD ligt. Zij hebben ons dus ruimschoots ingehaald.

Waarom lukt het in België wel en in Nederland niet? Moeten we dit alleen aan de samenwerking wijten?

Dialoog

Tijdens het rondetafelgesprek is ook naar voren gekomen dat de plannen van de landelijke overheid zonder dialoog worden gemaakt met de gebruikers, zoals de eerstelijn, waaronder de huisartsen. De gebruikers moeten toch ook enthousiast zijn? Dit is een voorwaarde voor slagen. Immers, 10% is ICT en 90% het werk voor professionals. Professionals moeten het idee dragen. Hoe gaat de minister de gebruikers erbij betrekken? Een groep die vooral niet vergeten mag worden zijn de patiënten. Tenslotte draait het om de patienten. Zij dienen altijd toegang tot hun electronisch dossier te hebben. Is er nagedacht over het beheersvraagstuk van het electronisch dossier? Wie wordt de eigenaar?


Patiëntveiligheid en standaardisatie

Voor patiëntveiligheid is standaardisatie nodig.
De Inspectie Gezondheidszorg heeft in haar rapport van december 2004 gesteld dat er onvoldoende wordt gewerkt aan standaardisatie. Dit leidt tot fouten en vergissingen bij de uitwisseling van gegevens, met schadelijke gevolgen voor de behandeling van patiënten. Bijvoorbeeld, dezelfde medische aandoening heeft verschillende codes in verschillende ziekenhuizen. Dit leidt tot vergissingen bij uitwisseling van patiëntgegevens.
Het landelijke instituut voor standaardisatie en normalisatie (het NEN), dat verantwoordelijk is voor de aansluiting op internationale normen en consensus in het veld, is echter niet betrokken bij standaardisatie van ICT in de zorg. Waarom? Rol van de NEN lijkt mij ook cruciaal in deze. Indien de NEN niet betrokken wordt en gefaciliteerd dan zal het gevolg hiervan zijn dat NICTIZ standaarden vaststelt die passen bij zijn eigen technische oplossingen, maar niet aansluiten op Europese en internationale normen. Nederland isoleert zich op deze manier van het buitenland. De minister gaat in zijn brief hier niet op in. D66 wil graag horen hoe hij dit probleem aanpakt? Is een wettelijke standaardisatieverplichting wellicht een uitkomst? Ligt de verantwoordelijkheid bij Nen of Nictiz?

Miljoenen

Het kost miljoenen en miljoenen en miljoenen om een gedragen EMD van de grond te krijgen, en nog steeds zijn we in de fase van 'laat duizend bloemen bloeien.

Het grote probleem met NICTIZ was en is, zoals met heel veel zaken in de gezondheidszorg: veel investeren in randvoorwaarden en protocollen, en nauwelijks iets investeren in de implementatie. En als er al in implementatie wordt geïnvesteerd, zit daar onvoldoende lijn in.

Een ding staat wat D66 betreft vast. In dit dossier moet veel fundamenteler worden ingegrepen dan tot dusverre is gebeurd. Is de minister nog steeds van mening dat het van de grond krijgen van het Electronisch Medicatie Dossier alleen kan worden bereikt met voortzetting en intensivering van zijn huidige beleid? D66 heeft daar een hard hoofd in.