Kamerinbreng: Jongeren die zorg nodig hebben horen niet in de gevangenis thuis

Nieuws

Debat over de wetswijziging op gesloten jeugdzorg

Jongeren die zorg nodig hebben horen niet in de gevangenis thuis

Voorzitter. Bijna de helft van de jongeren in de justitiële jeugdinrichtingen is civielrechtelijk en niet strafrechtelijk geplaatst. Tot op de dag van vandaag zitten in jeugdgevangenissen honderden jongeren die daar niet thuishoren. Zij zijn veelal slachtoffer van gedwongen prostitutie, van seksueel geweld of van geestelijke of lichamelijke mishandeling geweest. Velen kampen met hechtingsstoornissen omdat zij als kleinkind van hot naar her zijn gestuurd, waarbij een florerende opvang in een goed pleeggezin toch steeds weer werd gevolgd door een mislukte terugplaatsing bij de eigen ouders. Bovendien vallen zij onder hetzelfde gevangenisregime als de jongeren die strafrechtelijk vervolgd zijn. Na elk bezoek moeten zij vernederende visitaties in alle lichaamsopeningen ondergaan.

Ernstig gedraggestoorde kinderen hebben hulp nodig, geen gevangenis. Het wetsvoorstel maakt behandeling en opvoeding in een gesloten accommodatie mogelijk. Hiermee wordt beoogd dat kinderen die in een besloten accommodatie opgenomen moeten worden, niet meer in justitiële inrichtingen terechtkomen. Gelukkig. Hoe dit precies ingevuld moet worden en welke zorgvuldigheidseisen hieraan worden gesteld, is mij niet geheel duidelijk. Graag wil ik dan ook van de minister horen hoe hij dat ziet. Het gaat uiteindelijk om vrijheidsbeneming.

De minister zegt dat voor 2007 350 extra opvangplaatsen beschikbaar zijn. Om het resterende capaciteitsgebrek op te vangen, worden justitiële jeugdinrichtingen tot geloten opvangcentra omgebouwd. De minister geeft harde cijfers: 417 in 2008 en nog eens 365 in 2009. Naar het nu lijkt, zou dat voldoende moeten zijn. "Of toch niet?", vraag ik mij dan af. Uit de rapportage van de MO-groep blijkt dat de stijging van de wachtlijsten in 2007 voor een belangrijk deel toe te schrijven is aan een groeiende vraag naar jeugdzorg. Daar zijn, zo geeft ook de MO-groep aan, verschillende maatschappelijke oorzaken debet aan. Tegelijkertijd constateert D66 dat van de 2100 wachtenden in april 2007, maar liefst 47% ambulante hulp nodig heeft. Een slordige 1000 jongeren krijgen dus niet of te laat de benodigde ambulante hulp.

Deze jongeren zijn via een civielrechtelijk proces in de gevangenis terecht gekomen en hadden daar niet hoeven te zitten, als in een veel eerder stadium passende hulp was geboden, zoals ambulante begeleiding of opvang in een residentiële zorginstelling. D66 vreest dat de wetswijziging en de capaciteitsvergroting slechts ten dele het beoogde effect zullen hebben. Als de groep jongeren die in aanmerking komt voor gesloten opvang groeit, terwijl de beoogde capaciteit maar net toereikend is voor de huidige groep, zitten wij over enkele jaren met precies dezelfde malaise als nu en dan pleiten wij weer voor een structurele en integrale aanpak van de jeugdzorg. Dan praten wij niet alleen over capaciteitsvergroting en de aanpak van wachtlijsten, want dan is het kwaad al geschied.

Preventie moet weer bovenaan de agenda staan. Er zijn massa's leraren die uit het speciaal onderwijs komen, maar geen les meer willen geven. Zij zouden met liefde in de ambulante zorg willen werken. Zij hebben de expertise en de vaardigheden om te voorkomen dat een aanzienlijk deel van deze jongeren gesloten opvang nodig heeft. Helaas zijn zij twee keer zo duur als een jongerenzorgverlener en worden zij dus niet aangenomen. Kostbare ervaring gaat zo verloren. Als wij de jeugdzorg echt ingrijpend willen verbeteren, moeten wij hier iets aan doen, want wij hebben een enorm tekort in deze sector. Dat betekent dat wij heel erg moeten investeren om mensen aan te trekken en te scholen, zodat zij dat werk kunnen doen waarvan wij willen dat het gebeurt.

Het is mij ook niet helemaal duidelijk hoe wordt bepaald wie in een justitiële inrichting moet en wie in een zorginstelling. In het wetsvoorstel staat dat in uitzonderingsgevallen de mogelijkheid moet bestaan om jeugdigen met een machtiging op grond van de Wet op de jeugdzorg in een justitiële inrichting te plaatsen. Op welke situaties heeft dat betrekking en onder welke voorwaarden? Als er geen duidelijke criteria zijn, bevinden wij ons op een hellend vlak. Dan zitten de gevangenissen straks weer vol jeugdigen die daar niet thuishoren. Dat moeten wij gewoon niet willen. Wat is de rechtspositie van deze jongeren? Dit wetsvoorstel moet juist zorgen dat zij niet meer in justitiële inrichtingen worden opgenomen, maar in een gesloten inrichting. Graag hoor ik hierop een reactie van de minister.

Ook voor jongere kinderen is een machtiging gesloten jeugdzorg vereist. Het begrip machtiging houdt in dat een jeugdige, of hij daartoe bereid is of niet, kan worden opgenomen in een accommodatie van een zorgaanbieder en verplicht kan worden om daar te blijven, dus ook als er geen ondertoezichtstelling is. Tot zover is het mij duidelijk. Als er geen ondertoezichtstelling is en de ouders weigeren, zou dat betekenen dat er wel een ondertoezichtstelling moet komen. Stel dat ik als ouder vind dat er weliswaar wel wat aan de hand is met mijn kind, maar dat ik met de nodige hulp mijn kind kan begeleiden, kan mijn kind dan toch gedwongen worden opgenomen?

Dan kom ik op de vrijheidsbeperkende maatregelen. Tegen de wil van betrokkenen kunnen onderzoeken plaatsvinden aan lichaam en kleding, van de kamer, van poststukken en van urine. Ik kan mij voorstellen dat dit soms noodzakelijk kan zijn, maar hoe kun je ervoor zorgen dat kinderen niet driemaal daags worden gevisiteerd, zonder duidelijk aanwijsbare redenen? Het is niet duidelijk binnen welke kaders deze vrijheidsbeperkende maatregelen worden opgelegd. Hoe zien die kaders eruit?

Ook de kinderen in strafinrichtingen hebben zorg nodig. Deze kinderen komen vaak in gevangenissen terecht, omdat er te laat aandacht aan hen is besteed. Het mag niet zo zijn dat zij dubbel op achterstand worden gezet en dat zij nog ergere dingen doen, nadat zij eruit zijn gekomen. Dat moeten wij niet willen. Daarom moeten wij ook aandacht besteden aan de jeugdigen die in justitiële inrichtingen zijn opgenomen.

Deel via: