Kamerinbreng: Langdurig werklozen in de bijstand niet te makkelijk afschrijven

Nieuws

Bijdrage D66-Tweede-Kamerlid Fatma Koser Kaya aan het algemeen overleg d.d. 3-11-2005 met staatssecretaris Van Hoof (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) over de evaluatie van de Wet werk en bijstand (WWB) door Regioplan

Bijstandsmoeders in de buitenschoolse opvang
Ik ben uiteraard blij te vernemen dat het kabinet kwaliteitseisen wil stellen aan bijstandsgerechtigden die worden ingezet in de kinderopvang. Over het niveau van de kwaliteitseisen in de Wet kinderopvang kan je natuurlijk van mening verschillen, maar dat is een discussie die ik hier in dit debat niet zal voeren.

Wat ik niet begrijp is het plan om alleenstaande ouders die in de kinderopvang actief zijn een premie te geven. Op zich kan ik me nog wel voorstellen dat gemeenten gekwalificeerde bijstandsouders (of mensen die snel een kwalificatie kunnen verwerven) activeren via de kinderopvang (bijv. via work first), maar waarom dan een premie. Als je de juiste opleiding hebt gevolgd, dan moet je gewoon net als ieder ander in de kinderopvang worden beloond. Bovendien is het niet goed om de kinderopvang straks hoofdzakelijk via een soort tewerkstelling/gesubsidieerde arbeid te laten uitvoeren. Als we vinden dat kinderopvang noodzakelijk is (of dit nu binnen of buiten de school is), zullen we het daarvoor benodigde personeel ook echt als zodanig serieus moeten nemen en de (budgettaire) consequenties onder ogen moeten zien. Geef die mensen een echte baan in de kinderopvang en niet één of andere halfslachtige nepbaan.

Evaluatie WWB (Onderzoeksrapport Regioplan inz. Wet werk en bijstand)
De Wet Werk en Bijstand is zonder meer een succes aldus de Amsterdamse wethouder Aboutaleb in Elsevier d.d. 29-10-2005. Ik citeer: "Het laat zien dat als je de verantwoordelijkheid lager in de samenleving neerlegt, de creativiteit enorm toeneemt."

VNG-directielid Kuiper geeft in Het Financieele Dagblad d.d. 6-5-2005 aan: Ik citeer weer: "Je kunt er niet omheen dat de nieuwe wet werkt. [...] Het is boeiend te zien dat financiële prikkels niet alleen werken bij bedrijven, maar ook binnen publieke instellingen. Het is heel opmerkelijk dat dit onafhankelijk is van politieke voorkeuren. Onder linkse wethouders vind je tegenwoordig de hardste protagonisten van work first."

Uiteraard zou ik de heren Aboutaleb en Kuiper niet citeren als ik het niet met hen eens zou zijn. Ook uit de eerste evaluatie van de WWB blijkt dat deze wet een enorm succes is, nadat eerder al duidelijk was geworden dat dankzij de wet en ondanks de conjuncturele tegenwind minder mensen dan verwacht afhankelijk zijn van de bijstand. Ik ben blij dat wij voor deze wet hebben gestemd.

Maar we moeten wel scherp blijven dus ik heb toch nog een aantal kritische vragen en opmerkingen:

- belangrijk is dat gemeenten zich financieel geprikkeld voelen om zich in te zetten voor de WWB. Bij met name kleine gemeenten en gemeenten zonder tekort is dat in mindere mate het geval, en sommige gemeenten zijn van mening dat goed gedrag in het verleden niet wordt beloond, maar juist bestraft. Ik heb er zelf behoefte aan dat de financiële-prikkelwerking van de WWB, samenhangend met de verdeelsystematiek, nog eens goed door het CPB wordt geëvalueerd zodra daar voldoende empirische gegevens over beschikbaar zijn. Graag een reactie.

- Uit de evaluatie blijkt dat het afschaffen van de categoriale bijzondere bijstand er volgens gemeenten toe leidt dat ze veel zaken opnieuw en anders moeten regelen om op zn minst te bereiken wat voorheen al mogelijk was. Hoe redelijk vindt de staatssecretaris deze kritiek? Vergis ik me of wordt hier in bedekte termen gezegd dat gemeenten langs een omweg alsnog een soort verkapte categoriale bijzondere bijstand verstrekken?

- Wat vindt de staatssecretaris van de kritiek dat er nauwelijks sprake is van vermindering van de administratieve lasten?

- Alle respondenten hebben kritiek op de langdurigheidstoeslag, omdat het niet aanzet tot het vinden van een baan als een bijstandsgerechtigde een premie krijgt als hij of zij maar lang genoeg in de bijstand zit. Bovendien vinden de gemeenten het niet goed uit te leggen aan de klant [1]. Wat vindt de staatssecretaris hiervan? Hoeveel geld is er op dit moment met de langdurigheidstoeslag gemoeid en hoeveel mensen krijgen deze toeslag?

Kan dat geld niet beter ingezet worden om mensen die echt door het ijs dreigen te zakken meer gericht te helpen? We hebben eerder hierover gesproken en toen heb ik een voorkeur uitgesproken voor variant A die de staatssecretaris voorstelde, waarbij ik aangaf ook goed te kunnen leven met variant D.

Resultaat van de discussie was dat de staatssecretaris variant D zou uitwerken. Gelet op de evaluatie zou ik de vraag willen opwerpen of we toch niet beter voor variant A kunnen kiezen. Dus voor afschaffen en de opbrengsten gebruiken voor maatwerk in de bijzondere bijstand. Het gaat er mij om dat de mensen die werkloos zijn niet te makkelijk afgeschreven worden voor de arbeidsmarkt.

- Het werkdeel van de WWB-middelen lijkt niet altijd volledig benut te worden. Ik zou graag cijfers verstrekt zien met een bijbehorende analyse van de onderbesteding. Wellicht kan de staatssecretaris dit combineren met de uitvoering van de motie van mijn collega Bakker c.s. over uitgaven aan reïntegratie-inspanningen ten behoeve van werklozen en arbeidsongeschikten (Kamerstuk 30300, nr. 45). Deze motie is aangenomen bij de Algemene Financiële Beschouwingen, en verzoekt de regering vóór de begrotingsbehandeling van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de Kamer een overzicht te sturen van de exacte besteding van de reïntegratiemiddelen en van de cijfers over de effectiviteit

Overige punten WWB

- Ook sociale diensten worden geconfronteerd met vragen over het nieuwe zorgstelsel en de zorgtoeslag. Wat zijn tot dusverre de ervaringen?

- Ook voor de nieuwe kinderopvangtoeslag moet voor 1-11-2005 een aanvraag bij de Belastingdienst worden ingediend. Weliswaar dus niet de verantwoordelijkheid van de gemeenten, maar ik heb de indruk dat hier in tegenstelling tot de zorgtoeslag weinig ruchtbaarheid aan gegeven is. Wat is hier de stand van zaken?

- D66 heeft het afschaffen van de categoriale bijzondere bijstand van harte gesteund omdat al die toeslagen de werkloosheidsval veel te groot maken. We hebben echter welbewust een uitzondering gemaakt voor bijzondere categoriale bijstand in de vorm van collectieve aanvullende ziektekostenverzekeringen. Deze mogelijkheid blijft ook in het nieuwe zorgstelsel bestaan. In hoeverre maken de gemeenten nu werkelijk gebruik van deze mogelijkheid, want we hebben eerder gezien dat de gemeenten weinig deden om de inkomensreparatie voor gehandicapten en chronisch zieken te ondersteunen? Graag ook hierop een reactie.

Uitvoering motie Koser Kaya inz. uitkeren inkomenstoeslagen aan AOW-ers door SVB i.p.v. gemeenten
Fijn dat staatssecretaris Van Hoof op zon constructieve manier uitvoering geeft aan mijn motie. Hij schetst twee alternatieven:
1. pilot naar mogelijkheden structurele uitvoering van aanvullende bijstand voor 65-plussers door SVB;
2. beslissing over uitvoering aanvullende bijstand overlaten aan gemeenten, die SVB kunnen mandateren.

De staatssecretaris heeft een voorkeur voor het tweede alternatief, dus D66 is nu aan zet om een voorkeur kenbaar te maken. Op zich heeft de staatssecretaris een punt dat het belangrijk is om het financiële risico bij de gemeenten te laten. Dit voorkomt een overmatig beroep op de bijzondere bijstand, fraude e.d. Ik verwacht dat echter niet bij 65-plussers. Daar staat tegenover dat de gedachte achter de motie is dat het helderheid, structuur en klantvriendelijkheid biedt als de SVB e.e.a. uitvoert. Bejaarden hoeven dan niet naar de sociale dienst om hun hand op te houden en ze weten dan precies waar ze moeten zijn. Als je voor het tweede alternatief kiest, zijn deze mensen nog steeds afhankelijk van de keus (uitvoering in eigen hand of door SVB) van hun gemeente. Bovendien kan deze variant tot onduidelijkheid en willekeur leiden. Volgens mij is daarom van belang te weten hoe groot het budgettaire en frauderisico nu eigenlijk is als je uitvoering aan SVB overlaat. I.t.t. 65-minners geldt voor deze groep bijvoorbeeld geen sollicitatieplicht, dus wat dat betreft zijn de 65-plussers minder fraudegevoelig lijkt mij. M.i. is hierover meer duidelijkheid nodig.

Brief d.d. 31 oktober 2005 over stand van zaken verdeelmodellen WWB

Budget WWB
Vraag van feitelijke aard aan de staatssecretaris: in 2005 gaat er ongeveer € 4,6 miljard naar ± 385.000 bijstandsgerechtigden, de raming voor 2006 is € 4,3 miljard voor 374.000 bijstandsgerechtigden. Het budget per uitkeringsgerechtigde gaat dus van € 11.856 in 2005 naar € 11.599 in 2006, zo leert een kleine rekensom. Hoe is precies deze daling te herleiden/verklaren?

[1] In de evaluatie van de WWB staat het volgende over de langdurigheidstoeslag: "Van wethouder tot werkvloer is er veel kritiek op de langdurigheidstoeslag. Klanten worden gestraft voor een goede inzet, zo is veelal de gedachte. Als men pogingen doet om aan de slag te gaan (en zelfs ook maar een dagdeel aan de slag is) maar weer terugvalt in de bijstand, loopt men de komende vijf jaar deze toeslag mis. De regeling stimuleert bijstandsgerechtigden daarom niet om pogingen te doen om aan het werk te gaan. Uitvoerders geven bovendien aan dat de regeling niet goed uit te leggen is aan de klant."

Deel via: