Opinie: Emanciperen kun je zelf

De afgelopen weken is naar aanleiding van een bikini reclame de discussie over vrouwenemancipatie in Nederland weer flink opgelaaid. Tegelijkertijd deden prominente feministen als Heleen Mees en Ariel Levy een duit in het zakje met de publicatie van hun boeken.

Deze hernieuwde aandacht is een goede zaak, want zo goed gaat het niet met de emancipatie. Tenminste, als we de media mogen geloven. Emancipatie stokt bij anderhalfverdieners, kopte Trouw december 06. En een maand later: Vrouwenorganisaties hekelen stagnatie emancipatie. Daarbovenop publiceerde de Visitatiecommissie Emancipatie recentelijk haar onderzoek naar de overheid, en wat blijkt? Ook op de ministeries is het wat emancipatie betreft maar aanmodderen. Financiële zelfstandigheid, wat met 70 % van het minimumloon - een slordige 800 euro per maand - geen vetpot is, is door minder dan de helft van de vrouwelijke beroepsbevolking bereikt. Geen wonder dus dat belangenorganisaties aan de bel trekken.

Afgelopen decennia zijn er van alle kanten oplossingen bedacht om de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen recht te trekken. Een prominente daarvan is de man domesticeren. De populaire film Fight Club toonde aan het einde van het vorige millennium hoe de potente, viriele man van weleer was gereduceerd tot een Ikea-verslaafde die zich een terminale aandoening voorwendt om in praatgroepen lotgenoten te kunnen knuffelen. Slechts door de regels van de sekseneutrale consumptiemaatschappij te doorbreken - en gewapend met hét rolbevestigende symbool van vrouwelijkheid, zeep - kon deze door vrouwen geknechte huilebalk zijn mannelijkheid hervinden.

In het artikel De getemde man stelt Vrij Nederland dat dit project inmiddels een fait accompli is. Zo is de tendens in overheidsspotjes al jaren om de man richting vrouwelijkheid op te voeden, en wordt deze aangespoord huishoudelijke klusjes op te pakken, om niet de man die het vlees snijdt te worden. En E-Quality, een kenniscentrum voor emancipatie, heeft recent een campagne gelanceerd waarin jonge meisjes hun potentiële partner screenen op bereidheid om later het huishouden te doen.

Maar de sekseneutrale maatschappij die men hiermee wil bewerkstelligen bestaat niet. Want hoe gelijk vrouwen ook aan mannen zijn, ze zullen nooit hetzelfde worden. Puur om fysiologische redenen zullen bij vrouwen bepaalde voorkeuren en vaardigheden prominenter aanwezig zijn dan bij mannen, en andersom. Haantjesgedrag en geldingsdrang zijn van die typisch mannelijke attributen, voortkomend uit het feit dat mannen over het algemeen meer fysieke spierkracht dan vrouwen hebben. Evolutionair gezien hoort dat bij de beschermende rol, wat er weer voor zorgt dat mannen vaak roekelozer zijn en gevaar eerder tegemoet treden. Een moderne variant daarvan is hoffelijkheid.

Maar laten we eerlijk zijn, wat is daar mis mee? Als een man voor mij de deur open wil houden moet hij dat vooral doen. En als hij het diner betaalt? Graag zelfs! Laat mannen alsjeblieft mannen blijven.

Feit blijft dat er in Nederland nog heel wat te winnen valt op het gebied van emancipatie. Zo blijkt uit onderzoek van de Europese Unie dat vrouwen op vergelijkbare posities stelselmatig 15% minder verdienen dan mannen. En ook de arbeidsparticipatie blijft achter, zeker vergeleken met andere West-Europese landen. Vrouwen op topposities in het bedrijfsleven zijn nog steeds een rariteit, en vrouwelijke ondernemers stuiten keer op keer bij het opstarten van een onderneming en bij de toegang tot financiering en opleiding op grotere problemen dan mannen.

Sommigen zien in positieve discriminatie een oplossing. Zo heeft de PvdA voor de kieslijst het om-en-om principe gehanteerd. Mannetje, vrouwtje, mannetje, vrouwtje. Een perfecte 50-50 verdeling tussen mannen en vrouwen werd zo bereikt. Het gelijkheidsprincipe ging zelfs zo ver, dat toen Jacques Tichelaar zich vorige week kandideerde voor het fractievoorzitterschap, hij opmerkte dat hij zijn kandidaatschap zou intrekken als een vrouw zich zou melden. Saillant detail is dat de andere gegadigden, Jet Bussemaker en Nebahat Albayrak, al een staatssecretariaat was toebedeeld. De uitlating was dus niet meer dan een reclamepraatje voor de PvdA.

Maar er is een dieper, constructiever probleem met positieve discriminatie. Het plaatst vrouwen namelijk in het verdachtenbankje. Een man zal immers altijd kunnen zeggen dat een vrouw de voorkeur heeft gekregen omwille van een quota in plaats van haar kwaliteit. Als vrouw sta je direct op 2-0 achterstand: omdat je vrouw bent, en omdat je een voorkeursbehandeling hebt gehad. Afschaffen dus, die positieve discriminatie.

Mijn idee van emancipatie is dan ook geen eenheidsworst maar gelijke mogelijkheden en keuzes. Natuurlijk ondervind je als vrouw de problemen van geïnstitutionaliseerde discriminatie. Maar té vaak wordt het oplossen van emancipatoire problemen gezocht in de omstandigheden. De maatschappij, de man. Die zoektocht, hoewel belangrijk, begint nu op zn einde te lopen. Wat er nu moet gebeuren is dat vrouwen de emancipatie in zichzelf zoeken. Dat er een vonkje brandt, iets loskomt. En als dat moeite kost en pijn doet, so be it. Wie heeft ooit gezegd dat het makkelijk zou zijn?

Wie zegt dat je als staatssecretaris niet twee keer zwanger kan worden? Moet je als vrouw zon baan weigeren omdat de kans bestaat dat je zwanger wordt? Of omgekeerd, moet je kinderen krijgen uitstellen omdat je een bepaalde baan hebt? Van zulke redeneringen krijg ik koude rillingen. Alsof vrouw zijn iets is waar je schuldig aan kunt zijn.

Mijn boodschap is deze: maak als vrouw je eigen keuzes. Wil je het moederschap niet combineren met werk, doe dat dan ook niet. En wil je een carrière, stort je daar dan op Maar wel uit eigen overtuiging, en uitgaande van je eigen talenten en vaardigheden. Dus dames, spreek dat vuur aan. Laat je door geïnstitutionaliseerde discriminatie niet uit de weg slaan, en laat je beoordelen op je kwaliteiten, niet je sekse. Pas dán, en niet eerder, is de emancipatie voltooid.